Salmar – ein kulturskatt

  Salmer_01

 

I en natt så klar og kald

I en natt så klar og kald, av en ung og tapper mor,

i en krybbe i en stall fødtes håpet til vår jord.
Så umerkelig, så stille, byens gater helt forlatt.
Ingen opptog for den lille, lyset kom en vinternatt.

Salmer_02

Gjeterne satt rundt sin grue, skremtes opp av lys og lyd.
Himlen sto i veldig lue, engler sang om fred med fryd:
Ikke frykt, vær ikke redde, Gud er kommet til vår jord,
Nå i natt var det det skjedde. Gå til barnet og hans mor.

I det stille, til de små, bringer Jesus håp om fred.
Og han kommer, da som nå, fra sin himmel til oss ned.
Julenatt med lys og glede minner oss om Gud som kom.
Evig er han her til stede, nå står grav og krybbe tom.

Nr. 69 i Norsk salmebok

Tekst og melodi: Bjørn Eidsvåg
© Quint AS

 

?  Kvifor trur du ein syng denne salmen i den kristne julehøgtida?

?  Kva trur du det meinast med at «nå står grav og krybbe tom»?

 

Kva skal du lære?

Når du har arbeidd med dette kapittelet, skal du

  • vite korleis den kristne salmetradisjonen er ein del av norsk kultur
  • kjenne til nokre salmar med utgangspunkt i kristendommen

 

Kva er ein salme?

Ordet salme er gresk og betyr lovsong. Eit anna ord for lovsong er hymne, som betyr ein måte å takke og ære Gud på. Når vi snakkar om ein salme, tenkjer vi på ein song med kristent innhald og som blir sungen under gudstenesta i kyrkja eller i andre kristne samanhengar. Innhaldet i ein salme handlar om viktige sider ved den kristne trua.

 

?  Kvifor trur du menneske innanfor ulike religionar ofte uttrykkjer tankane sine og trua si gjennom song og musikk?

?  Kva songar med religiøst innhald kjenner du?

 

Salmar i Det gamle testamentet

Det er 150 salmar i Det gamle testamentet i Bibelen. Dei utgjer ei eining og blir kalla Salmane. Dei blei til innanfor jødedommen og blir bruka av jødar. Jesus var jøde og siterte stadig frå desse salmane når han talte til folk. Salmane er den boka i Det gamle testamentet som kristne les mest. Desse salmane i Bibelen har ikkje melodiar, men fleire songar i vår tid er laga med utgangspunkt i desse tekstane. Blant jødar blir det rekna som ein god skikk å resitere salmar.

 

Salmar og kultur

Salmer_02b

Kultur blir gjerne definert som summen av den materielle og åndelege aktiviteten i eit samfunn; det som pregar eit samfunn.

Kristendommen kom til Noreg ein gong på 800-talet og har i over 1000 år vore den dominerande religionen i landet. Det har påverka måten folk lever på, blant anna gjennom høgtider og merkedagar som i stor grad kom til å setje rammene for aktivitetar og gjeremål gjennom året. Kunst, språk, litteratur og musikk i Noreg er påverka av kristendommen.

Så lenge kristendommen har vore i landet, har folk sunge salmar. Gjennom hundreåra har innhald, språk og musikksjanger endra seg. Det blir stadig skrive nye salmar og nye melodiar blir komponerte.

  Salmer_02c

?  «Å syngje rører ved menneske på ein annan måte enn om ein berre seier orda», er det sagt. Kva meiner du om det?

 

 

 

Norsk salmebok, eit kulturdokument

Salmer_03

I 2013 fekk Den norske kyrkja ei helt ny salmebok. Boka har undertittelen «For kyrkje og heim». Tanken er at ho ikkje berre skal brukast i kyrkjene, men også i heimane og i andre samanhengar.

 

I Norsk salmebok er det 899 salmar. I tillegg er det teke med rundt 90 bibeltekstar som det er sett melodi til. Boka inneheld også ei bønnebok og Den vesle katekismen. Den vesle katekismen er den kristne læra i kortform, slik denne blir lagt fram i dei lutherske kyrkjene. Du kan lese om Den vesle katekismen i avsnittet «Luthers fem grunnleggjande punkt» på side 196 i RLE-boka

Salmer_04

Norsk salmebok inneheld salmar og melodiar som spenner over eit tidsrom på 2500 år. Mange salmar er blitt sungne i fleire hundre år. Men det blir stadig laga nye tekstar og ny kyrkjemusikk med moderne uttrykksformer. Tidlegare var det vanleg med orgelmusikk til salmesongen, no er musikken lagt opp både for enkeltinstrument og for orkester. Noen gonger er det heile kyrkjelyden som syng salmen, andre gonger kor eller solistar. Fleire salmar har eit visepreg, og det er også laga musikk til moderne dikt med kristent innhald.

 

Salmeboka inneheld tekstar i ulike sjangrar og frå forskjellige tidsepokar, både norske og utanlandske. Mange av salmane har tekst på både bokmål og nynorsk. Melodiane er laga av mange forskjellige komponistar og representerer mange stilartar. Salmeboka er ein viktig del av den felleskulturelle arven i Noreg, og vi seier at ho er ein kulturberar.

Salmer_05b

  

? Kva trur du det meinast med at salmeboka er ein kulturberar?

 

 

 

Salmer_05a

Veit du at Norsk salmebok inneheld 899 salmar og er på 1455 sider.

43 salmar er på ikkje-nordiske språk og 61 salmar på kvensk og samisk.

Den lengste salmen er på 18 vers, mens den kortaste salmen er på eitt vers med 29 ord.

 

Forordet i salmeboka

Salmer_05c

Då ein skulle lage den nye salmeboka, var dei som gjorde dette arbeidet, opptekne av å finne ein sentral salme som kunne stå først i boka. Han skulle vere som eit forord eller som ei overskrift for alle salmane i den nye boka. Det måtte vere ein god, norsk salme med historisk forankring. Valet fall på ein salme av Petter Dass. Han var prest og forfattar og levde på 1600-talet. Denne salmen skreiv han ein gong før 1698, og teksten er laga til ein norsk folkemelodi.

 

Herre Gud, ditt dyre navn og ære

over verden høyt i akt skal være,

og alle sjele, de trette træle,

alt som har mæle, de skal fortelle din ære.

 

Gud er Gud, om alle land lå øde,

Gud er Gud om alle mann var døde.

Om slekter svimler – blant stjernestimler

i høye himler utallig vrimler Guds grøde.

 

Høye hall og dype dal skal vike,

jord og himmel falle skal tillike,

hvert fjell, hver tinde skal brått forsvinne,

men opp skal rinne, som solen skinne, Guds rike!

 

 

Nr. 1 i Norsk salmebok

Tekst: Petter Dass

Omsetjing: Gustav Jensen

Musikk: Norsk folketone

Salmen står også i salmeboka som nr. 278, men då til ein annen norsk folkemelodi og med  alle dei åtte versa.

 

Kvifor trur du denne salmen er valt ut til eit slags forord i salmeboka?

 

Salmer_06

 

Ein av dei eldste salmane i salmeboka

Ein av de eldste salmane i Norsk salmebok er ein latinsk lovsong frå 300-talet. Han blei omsett til tysk av Martin Luther i 1531. Les meir om Luther på s. 195 i RLE-boka. Det var også Luther som skreiv melodien i 1539. Salmen blei omsett til norsk av Landstad i 1861. Salmen har eitt vers:

 

Du store Gud og Herre god,

vi lovar deg med hyllingsljod,

det sannar all den vide verd:

Du evig Gud og Fader er!

 

Nr. 275 (Står også på bokmål på same nummer.) i Norsk salmebok

Tekst: Latinsk frå 300-tallet

Omsetjing: Martin Luther, M.B. Landstad, Matias Skard

Musikk: Martin Luther

© Norsk Musikkforlag AS

 

 

Salmer_07

Veit du at Magnus Brostrup Landstad var fødd i 1802 og døydde i 1880. Han var prest i Den norske kyrkja. I 1852 fekk han i oppdrag å utarbeide forslag til ny salmebok. Han utførte oppdraget heilt aleine, både tekstar og melodiar skreiv han sjølv. Det første forslaget var klart i 1861. Han fekk både ros og ris for jobben. Kritikken gjekk på at han blanda «bondespråk» og «kulturspråk». Landstads salmebok blei teken i bruk i kyrkja i 1869. Ho blei revidert i 1920 og blei bruka fram til 1985. Landstads salmebok blei altså bruka i kyrkja i over 100 år.

 

Nokre nyare salmediktarar

Svein Ellingsen er den salmediktaren som har flest salmar i den nye salmeboka. Han er ein av Noregs mest produktive salmeforfattarar, og 43 av salmane hans er med i boka. Eivind Skeie er ein allsidig forfattar som har skrive bøker i ulike sjangrar, produsert tekstar til program for barn på tv og skrive dikt og salmar. 38 av salmane hans har fått plass i salmeboka. Edvard Hoem er også ein kjend norsk forfattar. 11 av salmane hans er med i den nye salmeboka. Gerd Grønvold Saue har med ni salmar i salmeboka. Her er ein dåpssalme ho skreiv i 1996:

 

Det skjer et under i verden

hver gang et barn blir til,

over det gryende livet

lyser Guds skapersmil.

 

Refreng

Ingen på jorden er himlen så nær,
som barnet han tar i sin favn,

som barnet han tar i sin favn.

Salmer_08a

Det skjer et under når barnet

møter oss hud mot hud,

øynene speiler Guds himmel,

gir oss et glimt av Gud.

 

Det skjer et under i kirken,

større enn verden vet.

Barnet får del i Guds rike,

svøpt i hans kjærlighet.


 

Det skjer et under i dåpen,

her skapes liv av ord.

Barnet er størst i Guds rike

skjønt det er minst på jord..

 

Så la oss synge i glede,

nå er Guds Ånd oss sendt,

vannet blir kilden til livet,

her har et under hendt.


Nr. 591 i Norsk Salmebok

Tekst: Gerd Grønvold Saue ©

Musikk: Kjell Mørk Karlsen ©

 

? Kva fortel denne salmen om dåpen?

 

Salmetekstar må ha ein melodi

Salmer_09

Melodiane til salmane representerer ulike musikksjangrar. Ein melodi skal underbyggje teksten og gjere salmen til ein heilskap. Over 60 salmar i salmeboka blir sungne til norske folketonar frå ulike delar av landet. Desse melodiane har ofte eit ukjent opphav og har blitt sungne og spela gjennom lang tid. Folketonar og folkemelodiar er ein viktig del av kulturarven vår. Det er også over 60 salmar som har folketonar frå andre land og kontinent.

Den norske komponisten som har flest salmar i salmeboka, er Egil Hovland. Over 60 tekstar har han sett melodi til. Han var i mange år organist i Fredrikstad og har også skrive store orgel- og konsertverk. Han har i tillegg skrive melodiar til enkle barnesongar, som «Måne og sol», nr. 240 i Norsk salmebok.

Trond Kverno er også ein av Noregs fremste salmekomponistar. 27 av melodiane hans er med i den nye salmeboka. Andre komponistar som er godt representerte, er Iver Kleive, Henning Sommerro, Sigvald Tveit og Per Aa. Tveit

 

Salmar med visepreg

Jeg synger meg en blå, blå salme
når dagen svinger hatten til farvel
og ror med sakte åretak mot strender
dit alle dager ror når det blir kveld.
Da søker jeg min hvile
ved treets trygge rot
mens sankthansormer gløder grønt
i gresset ved min fot.
Da synger jeg min salme.

Jeg synger meg en blå, blå salme
og takker for all grøde som ble min.
For lyse døgn, for barneskritt i tunet
og dine gode kjærtegn mot mitt kinn.
Men òg for våkenetter,
som aldri unte ro,
men ga min dag et dunkelt drag
jeg aldri helt forsto.
Nå synger jeg min salme.

Jeg synger meg en blå, blå salme
til deg, du Hånd som sanker og som sår
og senker deg med signing over jorden
med legedom for alle våre sår.
Som byr oss rette ryggen,
stå opp og gå i strid.
Med løftet hode skal hver sjel

gå inn i Herrens tid.
Så synger vi vår salme.

 

Nr. 832 i Norsk salmebok

Tekst: Erik Bye

Musikk: Henning Sommerro

© T: Ola Bye

© M: Blåmann Musikkforlag AS

 

? Kva litterære bilete brukar Erik Bye i denne teksten?

 

Eit dikt med musikk til

Salmer_10

Det er sett melodi til fleire dikt av norske forfattarar som er tekne med i Norsk salmebok. Her er eit dikt av Henrik Wergeland som blei skrive i 1840. Melodien er ein svensk folketone.

 

Den prektigkledde sommerfugl

er fløyet fra Guds hånd.

/: Han gav den gylne ringer

og røde purpurbånd.:/

 

Han lærte den å flyve høyt,

høyere enn jeg er.

/:Den har nok fuglens lyster,

men ei dens dun og fjær.:/

 

Og alle verdens mennesker

og alle kongebud

/: ei gjøre kan en sommerfugl.

Det kan alene Gud.:/

 

Nr. 292 i Norsk salmebok

Tekst: Henrik Wergeland

Musikk: Svensk folketone

 

 ? Kva har dette diktet med kristendommen å gjere?

 

Salmar frå heile verda

Norsk salmebok har med nokre tekstar og melodiar frå andre verdsdelar. Det er salmar frå for eksempel Afrika, Asia og Latin-Amerika. Desse salmane er blitt felleseige i kyrkjer over heile verda. Her er ei enkel bønn om fred, opphavleg ein song på arabisk frå Palestina:

 

Fredens Gud, la det regne,

regne med fred ifra deg.

Fredens Gud, fyll mitt hjerte,

fyll det med kjærlighet og fred.

 

Nr. 637 i Norsk salmebok

Tekst: Palestinsk sang

Oversettelse: Estrid Hessellund ©

Musikk: Palestinsk folkemelodi

Arrangement: Arne Lundmark ©

 

Eit anna eksempel på ein salme frå andre delar av verda er ein tekst frå Latin-Amerika med tangomelodi. Denne salmen blir kalla ein håpstango. Tango blir ofte knytt saman med lidenskap og sterke kjensler. Tekst og melodi i denne salmen understrekar det kristne håpet om oppstode

 

1. Fordi han kom og var som morgenrøden  Salmer_12

og brøt Guds taushet og vår angst for døden,

fordi han gjennom handlinger og taler

har lukket porten opp til Himlens saler,

fordi han var Guds sønn og en av våre

og gikk omkring i gater og i gårder,

fordi han lot de siste bli de første

og lot de blinde se og småfolk trøste,

 

Refreng                      

så kan vi holde ut i vonde tider,

så vet vi Gud er nær selv når vi lider,

så kan vårt brutte håp som solen stige,

så kan vi se at kommet er Guds rike.

Gud er hos oss.

 

2. Fordi han jaget kremmerne fra templet

og innbød dem de fromme hadde stemplet,

fordi han lo når barna sang og danset

og spredte liv som prester ikke sanset,

fordi han tømte kalken uten klage

og måtte gallen fra vår ondskap smake,

fordi han bar sitt kors og våre synder

slik at hans død vårt nye liv forkynner,

 

Refreng

 

Fordi en morgen så ham sprenge graven

og dødens brodd ble brutt den dag i haven,

fordi Guds budskap om ham ikke stanser,

men bryter ut i sanger, ord og danser,

fordi hans Ånd får hjerter til å smelte,

og med et pust får murer til å velte,

fordi hans Ånd får gamle til å drømme,

gir unge syner om at liv kan strømme,

 

Refreng

 

Nr. 479 i Norsk salmebok

Tekst: José Pagura

Oversettelse: Holger Lissner / Estrid Hessellund ©

Musikk: Homero R. Perera

© The United Methodist Church

 

 

? Kvifor trur du denne salmen blir kalla ein håpstango?

 

 

Artistane si salmebok

Salmer_13

Mange kjende norske artistar er representerte i den nye salmeboka. Bjørn Eidsvåg har fleire av sine tekstar og melodiar der. Kari Bremnes har ein dåpssalme. Arne Bendiksen, Odd Nordstoga og Kine Hellebust er også representerte. Benny Andersson frå den svenske gruppa ABBA har skrive melodi til ein av salmane. Det same har også Gisle Børge Styve, kjend pianist frå norsk tv.

 

Salmar til høgtidene

Det er tre store høgtider i kristendommen: jul, påske og pinse. Les meir om desse frå side 114 i RLE-boka. Høgtidene uttrykkjer sentrale sider ved den kristne trua. Det er laga mange salmar og fleire store musikkproduksjonar til høgtidene. Jula blir feira til minne om Jesu fødsel. Bjørn Eidsvågs julesong «I en natt» handlar om dette.

Påska blir feira til minne om Jesu liding, død og oppstode. At Jesus stod opp frå døden, er ein viktig føresetnad for den kristne trua. Salmen «Deg være ære» set ord på dette. Han blir særlig bruka til påske, men er aktuell også elles i kyrkjeåret.

 

Deg være ære, Herre over dødens makt!

Evig skal døden være Kristus underlagt.

Lyset fyller haven, se, en engel kom,

åpnet den stengte graven, Jesu grav er tom!

 

Refreng

Deg være ære, Herre over dødens makt!

Evig skal døden være Kristus underlagt.

 

Se, Herren lever! Salig morgenstund!

Mørkets makter bever. Trygg er troens grunn.

Jubelropet runger: Frelseren er her!

Pris ham, alle tunger, Kristus Herre er!

 

Refreng

 

Frykt ikke mere! Evig er han med.

Troens øye ser det: Han gir liv og fred.

Kristi navn er ære, seier er hans vei,

evig skal han regjere, aldri frykter jeg.

 

Refreng

 

Nr. 197 i Norsk salmebok

Tekst: L. Budry

Oversettelse: Arne Fjellberg © Norsk Musikkforlag

Musikk: G. Fr. Händel

 

? Kvifor trur du denne blir bruka i kyrkjene i påska?

 

Pinsa er den tredje store høgtida i kyrkjeåret. Han blir feira til minne om at Den heilage ande blei gitt til disiplane og gav dei kraft og utrusting til å forkynne evangeliet om Jesus Kristus vidare. Her er ein pinsesalme som er skriven av Anne-Ruth Jangaard i 1992.

  Salmer_14  

Som vinden stryk om mine kinn,

slik er han, Heilagandens vind

Han strøymer om meg, alltid nær,

han hjelper meg å leve her.

 

Lik lufta som eg andar inn,

slik er han, Heilagandens vind.

Han fyller kvart eit andedrag

og gir meg krefter dag for dag.

 

Og Andens frukt skal vere fred

og glede, kjærleik følgjer med,

eit trufast og tolmodig sinn,

det skapar Heilagandens vind.

 

Høyr, Anden blæs kvarhelst han vil,

i sterke kast, og mjuk og mild.

Kom blås og gi meg trua no,

lat Andens frukter i meg gro.

 

Nr. 521 i Norsk salmebok

Tekst: Anne-Ruth Jangaard

Musikk: Øystein Wang

© Cantando Musikkforlag AS

 

 

? Kvifor trur du dette er ein pinsesalme?

 

Ein nattverdssalme

  Salmer_15

I dei lutherske kyrkjene er det to sakrament: dåp og nattverd. Les meir om sakramenta frå side 198 i elevboka. Det står ein dåpssalme under avsnittet om nokre nyare salmediktarar ovanfor. Dåpen skjer ein gong, nattverden fleire gonger. Nattverden er som ein matstasjon for kristne der dei får tilgiving, nye moglegheiter og kraft til å leve det kristne livet. Nattverden blir feira under gudstenesta. Her er ein nattverdssalme:

 

Vårt sinn er fylt med glede, i hjertet lyder sang!

Guds unge folk er rede til hellig altergang.

Vi har en arv å hente i kirkens høye kor,

En høytidsstund i vente ved Herrens alterbord.

 

Det offer Jesus brakte for våre synder først,

det hjelper oss å akte vår nestes liv som størst.

Vi har en kamp å kjempe for rett og fred på jord,

en angst og sult å dempe hos undertrykte bror.

 

Se, verden ligger åpen, og kostbar er vår tid!

Gud selv vil gi oss våpen til troens gode strid.

Kom, la oss gå og hente – i kirkens høye kor –

den kraft vi har i vente ved Herrens nattverdbord!

 

Nr. 612 i Norsk salmebok

Tekst Olav Hillestad  © Sigrid Hillestad

Musikk: Johann Steuerlein

 

? Korleis får denne teksten fram at nattverden er ei feiring?

 

Ein bønnesalme for barn

Salmane i Norsk salmebok tek for seg ulike tema og er skrivne i ulike sjangrar. Tanken bak ei slik oppbygging er at det menneske er opptekne av, kan dei fortelje til Gud. Her er ein aktuell bønnesong om barn i ulike situasjonar:

 

Solbarn, jordbarn, bak din tynne hud,
stråler mot oss kjærlighet fra Gud.

Refreng:

Hør oss, se oss, Stjernebarn, stig ned,
så jordens barn i alle land finner julens fred.

Refreng

Flyktning, krigsbarn, hjemløs og forlatt,

misbrukt, skadet i den dype natt.

Refreng

 Glemt barn, skremt barn, med sitt såre sinn,

ingen merker tåren på dets kinn.

Refreng 

Bortskjemt, ensomt barn som vil ha mer,
trosbarn, Guds barn, håper, venter, ber.

Refreng

Håpsbarn, fredsbarn, Barn av evighet,
vis hvert jordbarn himlens herlighet.

Refreng

 

Nr. 26 i Norsk salmebok

Tekst: Shirley Erena Murray

Oversettelse: Eivins Skeie ©

 © Hope Publishing Company

Med tillatelse fra David Media AB

 

? Kven trur du stjernebarnet i refrenget viser til?

? Kvifor trur du teksten nemner barn i ulike situasjonar?

 

Som barn i ditt hus

Ein av dei som har sett sitt preg på den moderne gospelmusikken i Noreg, er Tore W. Aas. Han har i mange år vore dirigent for Oslo Gospel Choir og er representert med fleire melodiar i salmeboka. Han har skrive musikken til «Som barn i ditt hus», ein tekst av Hans Olav Mørk:

 

Som barn i ditt hus har vi hver og en ett sted
der vi kan søke ditt ansikt, og du gir oss av din fred.

Så møtes vi her i din store faderfavn.

Du lar oss juble og glede oss når vi er samlet i ditt navn.

 

Refreng:
Du har lovet å være til stede for å dele vår sorg og vår glede.
Gi oss vilje og mot til å leve, Herre, som barn i ditt hus.

 

Som barn i ditt hus gir du rom for alt vi er.
Vi har vår styrke og svakhet. Midt i alt er du oss nær.

Du samler oss nå til bønn og lovsang rundt ditt bord.
Og vi skal gå med din kjærlighet ut til alle folk på jord.

 

Refreng

 

Vi ber for din kirke. Vi ber for hverandre.

Vi ber for vår verden. Velsign oss du, vår Gud!

 

Nr. 564 i Norsk salmebok

Tekst: Hans Olav Mørk, Tore W. Aas

Musikk; Tore W. Aas

© Norsk Musikkforlag AS

 

? Kva trur du denne songen handlar om?

  

Sorg og trøyst

  Salmer_18

Ein av dei mest bruka bønnesalmane i gravferder er «O, bli hos meg!». Han blir bruka også i andre samanhengar der menneske er samla når dei er i krise og sorg. Han handlar om Guds nærleik.

 

Å, ver hjå meg, for no er kvelden nær,

og snart det mørknar, Herre hjå meg ver!

Når all mi hjelp og trøyst har flytt sin veg,

du hjelp for hjelpelause, ver hjå meg!

 

Kor snøgt han dalar, livsens stutte dag,

og jordlivs glede med sitt tome jag!

Omskifte ser eg kring på all min veg.

Å, du som ei vert omskift, ver hjå meg!

 

Eg treng ditt nærvær, kvar ei stund som kverv,

din nåde einast døyver freisting djerv.

Du er min førar og min trygge veg,

i skodde og i solskin ver hjå meg!

 

Kvi ottast meir når du meg signar mildt?

Gråt er kje beisk, og sår gjer ikkje ilt.

Kvar er din brodd, du daude, spør eg deg.

Eg siger vinn, min Jesus er hjå meg!

 

Nr. 818 i Norsk salmebok

Tekst: H.E. Lyte

Oversettelse: Gustav Jensen, Peter Hognestad

Musikk og arrangement: William Henry Monk

 

? Kvifor trur du mange menneske som er i krise, ofte finn trøyst i denne songen?

 

Veit du at Songen har opphavleg ein engelsk tekst og melodi. Han blir også sungen som allsong på Wembley stadion i London før den engelske cupfinalen i fotball.

 

Ei bønn frå salmeboka

Salmeboka inneheld ei bønnebok på rundt 200 sider. Ho forklarer bønn som menneske si fortrulege samtale med Gud. Bønn er viktig i kristendommen, både i kyrkjelege samanhengar og for den enkelte kristne. I bønneboka i salmeboka er det takkebønner, bønner for kyrkja, for land og folk, bønner som uttrykkjer glede, og bønner når menneske har det vanskeleg, er sjuke og i sorg. Her er ei bønn om fred:

 

Hjelp oss å skape fred

Salmer_19

Herre, hjelp oss å skape fred

ved å gi mennesker det de trenger for å leve,

ved å utjevne kløften mellom fattig og rik,

ved å løse konflikter uten bruk av vold,

ved å verne om ditt skaperverk

og ta vare på ditt hellige ord.

La godhet og rettferd velle fram blant oss

lik bekker som aldri blir tørre.

 

? Det er sagt at fred begynner i hjertet til menneska. Kva meiner du skal til for å skape fred?

 

Samandrag

  • Salmar forklarer viktige sider av den kristne trua i kortform.
  • Salmane er den boka i Det gamle testamentet som betyr mest for kristne.
  • Kristendommen har vore i landet vårt i over 1000 år og har hatt mykje å seie for måten mange menneske i Norge lever på.
  • I 2013 blei det innført ei ny salmebok i Den norske kyrkja. Ho heiter Norsk salmebok og har undertittelen «For kyrkje og heim».
  • Norsk salmebok inneheld salmar og melodiar som spenner over ein tidsperiode på 2500 år og blir rekna som ein kulturberar.
  • I Norsk salmebok er det 899 salmar, rundt 90 bibeltekstar det er sett melodi til, ei bønnebok og Den vesle katekismen.
  • Den første salmen i salmeboka er ein norsk salme med god historisk forankring.
  • Landstads salmebok blei bruka i kyrkja i over 100 år.
  • Svein Ellingsen er den salmediktaren som har flest salmar i den nye salmeboka.
  • Mange salmar blir sungne til gamle folketonar frå Noreg, men nokre blir også sungne til tonar frå andre land og kontinent.
  • Salmeboka representerer stor sjangerbreidd i både tekstar og melodiar, for eksempel er visesjangeren med, nokre norske dikt er sette melodi til, og ein latinamerikansk håpstango har fått plass.
  • Salmeboka inneheld salmar til dei kristne høgtidene jul, påske og pinse og til dei lutherske sakramenta dåp og nattverd.
  • Salmeboka inneheld også bønnesalmar, gospelsongar og songar for menneske som er i krise og sorg.

 

Hugsar du?

  1. Kva er ein salme?
  2. Kor lenge har kristendommen vore i landet vårt?
  3. Lag ei faktarute om den nye salmeboka.
  4. Kva betyr det at salmeboka blir rekna som ein kulturberar?
  5. Kva handlar salmen «Herre Gud, ditt dyre navn og ære» om? Kvifor blei denne salmen vald til å stå først i salmeboka?
  6. Kva er ein folkemelodi?
  7. Nemn nokre tekstforfattarar og komponistar som er representerte i den nye salmeboka.
  8. Fortel om ein song frå salmeboka som har visepreg.
  9. Kva handlar salmane til dei kristne høgtidene om?
  10. Fortel med eigne ord kva bønnesalmen for barn handlar om.

 

Til ettertanke

  1. Det er ofte slik at det ein syng, hugsar ein betre enn det ein høyrer eller les. Kvifor er det slik, trur du?
  2. Fortel om ein song du hugsar frå du var yngre.
  3. Kvifor trur du salmeboka har med bønner og bønnesalmar?

 

Til vidare arbeid

  1. Les det som blir kalla juleevangeliet i Det nye testamentet. Du finn det i Luk 2,1–20. Kva likskapar finn du mellom dette skriftavsnittet og salmen «I en natt», som innleier dette kapittelet?
  2. Lag eit intervju med menneske frå ulike religionar og livssyn om kva dei meiner skal til for å skape fred.
  3. Lytt til ulike versjonar av ein salme du finn på nettet. Kva versjon lika du best? Forklar kvifor du lika han best.
  4. Lag ein quiz frå dette kapittelet.

 

 

 

 

 

  • 1. I en natt så klar og kald (med vokal) 2:51
  • 1. I en natt så klar og kald (uten vokal) 2:51
  • 2. Herregud ditt dyre navn og ære (med vokal) 1:32
  • 2. Herregud ditt dyre navn og ære (uten vokal) 1:34
  • 3. O store Gud DUR (med vokal) 0:28
  • 3. O store Gud DUR (uten vokal) 0:32
  • 3. O store Gud MOLL (med vokal) 0:30
  • 3. O store Gud MOLL (uten vokal) 0:32
  • 4. Det skjer et under (med vokal) 2:45
  • 4. Det skjer et under (uten vokal) 2:46
  • 5. Blå salme (uten vokal) 2:29
  • 5. Blå salme (med vokal) 2:29
  • 6. Den prektigkledde sommerfugl (med vokal) 1:09
  • 6. Den prektigkledde sommerfugl (uten vokal) 1:10
  • 7. Fredens Gud (med Vokal) 0:29
  • 7. Fredens Gud (uten Vokal) 0:30
  • 8. Fordi han kom og var morgenrode (uten vokal) 2:23
  • 8. Fordi han kom og var morgenrode (med vokal) 2:23
  • 9. Deg være ære (med vokal) 3:01
  • 9. Deg være ære (uten vokal) 3:02
  • 10. Som vinden stryker mine kinn (med vokal) 2:02
  • 10. Som vinden stryker mine kinn (uten vokal) 2:02
  • 11. Vårt sinn (med vokal) 2:08
  • 11. Vårt sinn (uten vokal) 2:10
  • 12. Solbarn, jordbarn (med vokal) 2:50
  • 12. Solbarn, jordbarn (uten vokal) 2:51
  • 13. Som barn i ditt hus (med vokal) 3:18
  • 13. Som barn i ditt hus (uten vokal) 3:18
  • 14. O, bli hos meg (med vokal) 3:10
  • 14. O, bli hos meg / Å, ver hjå meg (uten vokal) 3:10
  • 14. Å, ver hjå meg (med vokal) 3:08

Omgrep

  • Grue Grue er ein open eldstad.
  • Mæle Mæle betyr stemme. Alt som har mæle betyr då alle som har stemme og kan snakke.
  • Revidert Revidert tyder her endring.
  • Tapper Tapper betyr modig